Woensdag 11 februari houdt prof. Yvo Buruma (foto) een lezing in Huis Elsrijk aan de Greaf Albrechtlaan 14 over zijn boek ‘De onvoltooide rechtsstaat’, waarin hij de rechtsstaat schetst als een voortdurend proces, nooit af, altijd in ontwikkeling, maar ook kwetsbaar. Zijn betoog is vooral gericht op niet-juristen.
Met concrete anekdotes ontleend aan de rechtsspraak maakt hij complexe juridische redeneringen inzichtelijk.
Rechtsstaat voor iedereen
De rechtsstaat is er niet alleen voor juristen, maar voor iedereen De rechtstaat moet burgers immers bescherming bieden tegen onbehoorlijk en onrechtmatig optreden van de overheid en berust op eerlijke en vrije verkiezingen, persvrijheid en een onafhankelijke rechterlijke macht. Dat moet bescherming bieden tegen criminele ondermijning, maar faalde bij de Toeslagenaffaire en hij wordt bedreigd door populistische politiek. Wat wordt eigenlijk bedoeld met dit veelzijdige begrip?
De onvoltooide rechtsstaat
Ybo Buruma schreef bij zijn afscheid als lid van de Hoge Raad een boek over ‘De onvoltooide rechtsstaat’. Buruma verdeelt het tijdvak 1813-2025 in zes perioden. Iedere periode karakteriseert hij aan de hand van kinderboeken, van ‘Jantje zag eens pruimen hangen’ tot Pietje Bell, van Ciske de Rat tot Pluk van de Petteflet’.
Buruma laat zien hoe de Nederlandse rechtsstaat vanaf de negentiende eeuw geleidelijk aan is ontstaan en zich steeds aanpast aan veranderende omstandigheden en opvattingen. Het is een verhaal over wetgeving en rechtspraak, maar ook over slavernij, vrije meningsuiting en allerlei veiligheidsmaatregelen.
Tegen deze achtergrond bespreekt Buruma bij het aanbreken van een nieuw tijdperk waarin de Rule of Law onder druk staat de sterke en zwakke punten van de huidige rechtsstaat.
Ontwikkelingen
In zijn boek waarschuwt Buruma voor een aantal verontrustende ontwikkelingen in Nederland. Zo ziet hij een steeds hardere toon in het strafrecht en een verharding van de georganiseerde misdaad. De beeldvorming rond zware criminelen is volgens hem doorgeslagen.
Ook uit hij zijn zorgen over de druk op de rechtspraak, bijvoorbeeld door politieke uitspraken over rechterlijke vonnissen in gevoelige dossiers zoals asiel en klimaat. Buruma waarschuwt, dat dit een van de grootste bedreigingen voor onze rechtsstaat is, dat rechters worden beschouwd als degenen die het fout doen, terwijl ze gewoon hun taak uitvoeren. Het gemak waarmee sommige ministers rechterlijke beslissingen naast zich neerleggen, is beangstigend.’
Ybo Buruma
Prof. mr. Ybo Buruma was van 1995 tot 2011 hoogleraar strafrecht aan de Radboud Universiteit in Nijmegen. Hij werd in 2011 benoemd tot lid van de Hoge Raad, na een zeer ongebruikelijke hoofdelijke stemming, aangevraagd door de PVV, in de Tweede Kamer. De ruim twintig blanco-stemmen van PVV-leden werden reglementair ongeldig verklaard.
