De tijd is voorbij dat de overleden cabaretier Wim Kan, destijds met Sonneveld en Hermans ‘de grote drie’ genoemd, protesteerde tegen het bezoek in 1971 aan de koninklijke familie, omdat hij zelf onder de toenmalige keizer Hirohoto in een jappenkamp zat. Kan vertelde dat duizenden militairen en 19.000 burgers waren vermoord. Maar tijden zijn veranderd en vrijdag (19 juni) ontving de Amstelveense burgemeester Tjapko Poppens de Japanse keizer Naruhito en keizerin Masako in onder meer het Bloesempark en plantten daar een eerste nieuwe kersenboom.
Daarmee werd symbolisch het startsein gegeven voor de vernieuwing van het Bloesempark.
Excuses
Ook stonden de keizer en de keizerin stil bij het monument ter nagedachtenis aan de slachtoffers van de aardbeving en tsunami die Japan op 11 maart 2011 troffen. Met dit bezoek wordt het staatsbezoek afgesloten. De vierhonderd kersenbomen in het park werden in 2000 geschonken door de Japanse vrouwenclub in Nederland. Ze staan symbool voor de langdurige band tussen Nederland en Japan. De bomen zijn inmiddels aan vervanging toe; deze wordt gefaseerd uitgevoerd in 2027 en 2028.
Het is al eerder gezegd: we leven in de excuustijd. De van dollartekens in hun ogen voorziene ‘slachtoffers’ van een slavernijverleden weten het ook, zij het niet zoals de openlijk in de vorige eeuw door de Nederlandse regering belazerde Molukkers. In de jappenkampen werden vrouwen ook tot seksuele slavernij gedwongen. Voor veel families in de Indische gemeenschap blijft dit een groot trauma. Naruhito wilde in Nederland stilstaan bij mensen die “tot op de dag van vandaag pijn uit die tijd met zich meedragen”. Ook zei hij “nederig van de geschiedenis” te leren en “het wederzijds begrip te verdiepen en een geest van vrede te bewaren”.
Paaien
Volgens hoogleraar historicus Ethan Mark, die zich heeft gespecialiseerd in de Japanse geschiedenis, komen de woorden van de keizer oprecht over, maar vormen ze geen excuses. “Sinds de naoorlogse grondwet van 1947 heeft de keizer ook geen politieke macht meer.” Hij is volgens Mark symbool van de staat. Voor officiële handelingen, zoals nationale excuses, is naar zijn mening goedkeuring van het kabinet nodig. “Dat komt voort uit de Amerikaanse bezetting na de oorlog”, zegt Mark. Hirohito mocht op de troon blijven, uit angst dat Japan anders moeilijk bestuurbaar zou worden. “Door de schuld van alle oorlogsmisdaden bij zijn adviseurs te leggen, werd hij ook gevrijwaard van verantwoordelijkheid. Tegelijk betekent het dat de keizer nu niet meer vrijuit kan spreken.” Volgens Mark is de politiek het grootste probleem in de Japanse omgang met het oorlogsverleden. Tegen het buitenland spreekt Japan vaak verzoenend, met nadruk op vrede en geleerde lessen. Maar in eigen land bedienen conservatieve politici geregeld een achterban die vindt dat Japan genoeg excuses heeft gemaakt. “Ze paaien radicaal-rechts”, concludeert Mark.
Sinds 1 mei 2019 is Naruhito de 126ste keizer van Japan. Onder de moderne constitutie van Japan is de keizer voornamelijk nog in naam het hoofd van de staat.
